Met wortelstekken kweek je nieuwe planten uit stukjes wortel van een geschikte vaste plant. Neem tijdens de rustperiode enkele gezonde wortels, verdeel ze in stukken en zet die met de juiste kant boven in een luchtig stekmengsel. Begin met een kleine hoeveelheid en laat het grootste deel van de wortels aan de moederplant zitten.
Gebruik een plant waarvan je de naam zeker weet, bijvoorbeeld een oosterse papaver. Een losse wortel die bij het spitten bovenkomt is geen goed uitgangspunt. Bij deze methode moeten uit de wortelstukjes nieuwe planten groeien. Onze artikelen over winterstek van struiken en vaste planten delen behandelen ander materiaal: houtige stengels en complete plantdelen met wortels.
Controleer de plant en het geschikte moment
Zoek eerst het oorspronkelijke plantenetiket op. Het RHS-profiel van de oosterse papaver adviseert voor deze groep wortelstek in de late herfst en vroege winter. Zaailingen kunnen van de moederplant afwijken. Dat is een reden om voor stekken te kiezen als je juist meer wilt van de plant die al in je border staat.
Houd de aanwijzingen voor de soort en jouw omgeving aan. Een datum op de kalender zegt niet vanzelf dat een plant klaar is voor deze behandeling. University of Florida Extension beschrijft bijvoorbeeld het nemen van wortelstek in de late winter of vroege lente, voordat de groei begint. Kies één werkwijze die bij de plant en het plaatselijke klimaat past, inclusief de omstandigheden tijdens de overwintering.
Bedenk vooraf waar de pot komt te staan. Noteer de plantennaam en houd ruimte vrij voor de datum en waarnemingen in het voorjaar. Weet je niet welke plant het is, of kun je de benodigde omstandigheden niet bieden? Laat hem dan voorlopig staan.
Zet de pot klaar voordat je gaat graven
Leg een schone pot met vrije afvoergaten, vers stekmengsel, een leeg etiket en schoon, scherp snijgereedschap klaar. Maak het werkblad vrij, zodat wortels niet tussen ander snoeiafval verdwijnen. Het vermeerderingshandboek van NC State beschrijft een mengsel dat water afvoert, enig vocht vasthoudt en voldoende lucht bij het plantmateriaal laat.
Maak genoeg mengsel voor een bescheiden eerste poging. Zet eventueel een tweede lege pot binnen handbereik. Dat werkt prettiger dan alle stukjes in één pot proppen als de oogst groter uitvalt dan verwacht. Maak het mengsel vochtig en laat overtollig water weglopen.
Werk steeds met materiaal van één plant. Schrijf de naam alvast op het etiket, nu je nog precies weet waar de wortels vandaan komen. Een verkeerde naam op een lege pot is gemakkelijk te herstellen. Bij een volle pot met begraven wortels wordt dat lastiger.
Neem enkele gezonde wortels en houd boven en onder bij
Bij de RHS-methode voor vaste planten met dikke wortels licht je een krachtige plant in rust op. Spoel de aarde weg om de wortels te bekijken. Kies jonge wortels van ongeveer potlooddikte. Verwijder hooguit een derde van het wortelstelsel en plant de moederplant meteen terug. Eerder stoppen mag natuurlijk ook als je genoeg hebt.
Haal fijne zijworteltjes en het dunne uiteinde weg. Verdeel de gekozen wortels in stukken van ongeveer 5 tot 10 cm. Houd bij welk uiteinde het dichtst bij de plantvoet zat, waar stengels en wortels samenkomen.
De wortelstekhandleiding van NC State maakt het uiteinde aan de kant van de plantvoet recht en het andere uiteinde schuin. Leg de stukken tijdens het werken allemaal dezelfde kant op. Zo blijft de groeirichting herkenbaar wanneer er meerdere vrijwel gelijke stukjes op tafel liggen.
Zet de stekken weg en volg hun ontwikkeling
Volg voor deze dikke wortels van vaste planten de RHS-methode in potten. Zet ze rechtop in het mengsel, met het rechte uiteinde boven en net onder het oppervlak. Houd ongeveer 4 cm afstand aan. Breng circa 1 cm fijn tuinbouwgrit aan, geef voorzichtig een beetje water en zet de pot in een koude bak. Voor planten met dunne wortels geldt een andere, horizontale methode. Knip die wortels dus niet kort om dit voorbeeld na te doen.
Zet de plantennaam en datum bij de pot. Controleer het vocht tijdens de winter en houd het mengsel niet voortdurend doornat. Wacht in het voorjaar op groei én een ontwikkeld wortelstelsel voordat je de plantjes afzonderlijk oppot. Bij deze RHS-methode groeien ze verder om het jaar daarna uitgeplant te worden. Reserveer dus ook ruimte voor die tussenstap.
Voor het latere aanzicht van de border kun je met Gardenly plantvormen verkennen op basis van een tuinfoto. Bewaar de kweeknotities bij de echte potten. Een tuinbeeld kan geen wortelmateriaal herkennen of vaststellen of je stekken zijn aangeslagen.
